İstasyon Kentin Dışına Düştü: Hızlı Tren Neyi Değiştirdi?

Aşağıdaki kareler Google Earth’ün geçmiş görüntülerinden; her çift aynı kamera konumundan, tepeden bakışla alındı. İlk çift hızlı tren garını ve yanındaki Divanlı’yı gösteriyor; kesit doğu–batı yönünde yaklaşık 3,8, kuzey–güney yönünde yaklaşık 2,4 kilometre. İlk kare 1 Mart 2016’da, hat yapım aşamasındayken; ikincisi 20 Ekim 2024’te, gar açıldıktan bir buçuk yıl sonra çekildi. [8]

2016’da güzergâh tarlaların arasında açık renkli bir dolgu şeridi, gar alanı kazılmış çıplak bir yüzey. 2024’te hat, gar binası, peronlar ve gara bağlanan yol tamamlanmış; gar Divanlı köy dokusunun hemen kuzeyinde, çevresi iki karede de tarla. Gar ile kent noktası arası kuş uçuşu 7,6 kilometre. Kentin güney ucuna aynı tarihlerde, yaklaşık 4,9 kilometreye 3,1 kilometrelik bir kesitle bakınca yapılaşmanın nerede arttığı görülüyor. [5] [8]

2016’da kentin güney ucunda, güneye inen yolun iki yanında seyrek apartman blokları ve boş parseller var. 2024’te aynı kesimde bloklar sıklaşmış, yolun batısında güneye doğru yeni yapı sıraları açılmış. Yeni yapılaşma garın yanında değil, kentin kendi güney ucunda. Karelerden okunabilen üç not var.

Kare garın nereye kurulduğunu gösteriyor; oraya nasıl ve ne kadar gecikmeyle gelindiğini göstermiyor. Önce takvime bakalım.

Demiryolları, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğünün 2007 tarihli proje sayfasına göre hattın yapımına 2008’de başlanacak, 2012’de tamamlanacaktı. Aynı sayfa Ankara–Sivas arasının 602 kilometrelik mevcut hatta 12 saat sürdüğünü, yeni hatla mesafenin 466 kilometreye, yolculuğun 3 saate ineceğini yazıyor. [1]

Habere göre TCDD Genel Müdürü 25 Şubat 2017’de testleri 2018 sonunda bitirip hattı işletmeye almayı hedeflediklerini söyledi. 4 Eylül 2021 için bir açılış töreni planlandı; T24’ün 3 Eylül 2021 tarihli haberine göre hattaki eksiklikler giderilemediği için açılış yedinci kez ertelendi. Bakan 21 Kasım 2022’de altyapıda yüzde 99,67 fiziki ilerleme olduğunu ve projenin Nisan 2023’te tamamlanacağını açıkladı. İlk sefer 26 Nisan 2023’te yapıldı; duraklar Kırıkkale, Yozgat ve Sivas’tı. [2]

Açılış hattın tamamı için değil, bir bölümü için oldu. Gar maddelerine göre Sorgun ve Akdağmadeni garları 13 Mart 2024’te, Yıldızeli garı 23 Eylül 2024’te açıldı; İstanbul–Sivas seferleri 4 Mayıs 2024’te başladı. Ortalama sefer süresi 2024 itibarıyla 2 saat 30 dakika. İlk plandaki bitiş yılı ile ilk sefer arasında on bir yıl var. [3] [4]

Beklenen tarih defalarca kaydı, ama garın yeri değişmedi. Bu yerin kente göre nerede durduğuna bakalım.

Hattın kent ve ilçe garlarının çoğu yerleşimin kenarında. Gar maddelerine göre Sorgun garı ilçe merkezinin 2,5, Yıldızeli garı 3, Yerköy garı 5 kilometre uzağında; Akdağmadeni garı 13,5 kilometre kuzeyde. Kırıkkale garı il merkezi sınırları içinde; Sivas’ta hat kent merkezindeki eski gara geliyor. Yozgat garı ise il merkezinin 7,5 kilometre güneyinde. [4]

Garın kaydı ulaşım bağlantısını vermiyor: gara hangi yoldan, hangi toplu taşıma aracıyla ve ne sıklıkla gidildiği bu vakadaki kaynaklarda yok. Garın maddesi günde karşılıklı iki Ankara–Sivas ve bir İstanbul–Sivas seferi yazıyor. [4]

Gar kentin dışına düştüyse, yanındaki yerleşimde bir hareket beklenebilir. Nüfus kaydına bakalım.

Garın bulunduğu Divanlı 2017’ye kadar köy, 2018’den bu yana Yozgat Belediyesine bağlı bir mahalle. Nüfusu 2007’de 654, 2017’de 494 kişiydi; mahalle olduktan sonra da azalmaya devam etti. Açılıştan önceki yıl sonunda 453, 2025 sonunda 419 kişi yaşıyor. Aynı dönemde Merkez ilçenin toplam nüfusu 2013’te 97.443, 2025’te 109.042. [6]

Merkez ilçenin köylerini gar noktasına kuş uçuşu uzaklıklarına göre üç gruba ayırdık. Gara 8 kilometreye kadar olan 6 köyün nüfusu 2022 sonunda 873, 2025 sonunda 836 kişi: −%4,2. 8 ile 15 kilometre arasındaki 25 köyde değişim −%4,5, 15 kilometreden uzak 27 köyde −%3,9. 2022’de nüfusu 175’ten 3.364’e çıkan Tayip köyü, sıçramanın nedeni bu kayıtla ayrılamadığı için gruplara katılmadı. [5] [6]

Gara en yakın köylerin kaydına tek tek bakınca da tablo aynı: çoğu 2013’ten bu yana yerinde duruyor ya da azalıyor. Yalnız Recepli büyüdü, o da açılıştan önce: 2013’te 97, 2019’da 211, 2023’te 285 kişi; 2025’te 170’e indi. [5] [6]

Nüfus kaydı garın yanında bir yerleşim hareketi göstermiyor. İkinci kayıt konut satışı.

TÜİK kaydına göre Yozgat Merkez’de konut satışı 2019’da 1.807, 2022’de 3.191 adetti. Gar yılı 2023’te 2.842’ye indi; 2024’te 3.116, 2025’te 3.265 oldu. Açılıştan sonraki iki yılın satışı, açılıştan önceki yılın satışına ancak geri döndü. [7]

Hattın öbür ilçe garlarında tablo farklı değil. Sorgun’da satış 2022’de 1.282, 2025’te 1.446; Yerköy’de 697 ve 652. Satış adedi ilçenin tamamına ait; garın çevresindeki parsellere ayrılamıyor, fiyatı da göstermiyor. [7]

Satış kaydı da garın etkisini ilçe ölçeğinden ayırmıyor. Bu kayıtların nerede sustuğunu açıkça yazalım.

Beş ayrı kayıt okuduk: uydu kareleri, hattın planı ve söz verilen tarihler, garların yeri, köy ve mahalle nüfusu, ilçe konut satışı. Hiçbiri parselin değerini ölçmüyor. Hat için verilen acele kamulaştırma kararları, gar çevresinin imar planı, gara ulaşım bağlantısı ve gar çevresi için tarihli bir ilan arşivi bu çalışmada bulunamadı. [3] [4]

Bu sınırla baştaki soruya dönelim.

Hat ilk planından on bir yıl sonra, 26 Nisan 2023’te açıldı. Yozgat’ın garı kentin içine değil, 7,5 kilometre güneydeki Divanlı’nın yanına kuruldu. Gar açıldıktan sonra da çevresi tarla olarak kaldı; yeni yapı adaları kentin kendi güney ucunda. Divanlı’nın nüfusu açılıştan önce de sonra da azaldı; gara 8 kilometreye kadar olan köylerde nüfus 2022’den 2025’e −%4,2 değişti. Merkez’deki konut satışı açılış yılında düştü, sonra açılış öncesi düzeyine döndü. [1] [4] [6] [7] [8]

Baştaki sorunun kayıtlarla verilebilecek cevabı şu: hızlı tren Yozgat’a erişimi değiştirdi, ama garın çevresindeki toprağa şimdilik bir yerleşim ya da satış hareketi getirmedi. Bunun fiyata ne getirdiği bu kayıtlarla ölçülemiyor; bunun için gar çevresinde tarihli ilan ve satış kaydı ile imar planı gerekiyor. Bu vaka Ekim 2026 itibarıyla yazıldı; en son nüfus kaydı 2025 sonuna, uydu karesi Ekim 2024’e aittir.

Başka bir hızlı tren hattında aynı soruyu sorarken bu vakadan üç pratik not çıkıyor. Üçü de aynı yere varıyor: hızlı trenin bir araziye ne getirdiğini anlamak için önce garın nereye kurulduğuna ve oraya nasıl gidildiğine bakmak gerekir.