Dere kenarındaki arsa ilk bakışta cazip görünür: su sesi, yeşil, düz zemin. Ama derenin yatağı ve taşkın alanı, tapudaki çizgiden daha geniş olabilir. Dere kenarındaki bir arsayı almadan önce neye bakılmalı?
2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi, imar planlarında DSİ’nin tedbir ve tavsiyelerine uyulmasını, kadastroda kendiliğinden oluşmuş dere yatağının tescil dışı bırakılmasını ve dere yatağı genişliğinin DSİ’nin görüşüyle belirlenmesini istiyor. Yargıtay da dere kenarındaki tescil davalarında yerin geçmişini hava fotoğrafları ve jeoloji incelemesiyle okutuyor. [1] [2]
Bu yazıda dere yatağının tapuyla ilişkisini, taşkın alanında yapı kurallarını ve dere kenarındaki arsaya bakarken kullanılabilecek açık kayıtları okuyoruz. Bu bir hukuki görüş ya da yatırım önerisi değil; belirli bir parsel için imar durumu ve DSİ görüşü gerekir.
Bu yazı Resmî Gazete’de yayımlanan 2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi’ne, 4373 sayılı Taşkın Kanunu’na, Medeni Kanun ile Kadastro Kanunu’nun ilgili maddelerine, Yargıtay kararlarına ve TÜCBS açık veri portalının katman listesine dayanır. Taşkın yönetim planı yönetmeliğini bu yazıda ayrıca okumadık; bir parselin taşkın sahasında kalıp kalmadığını imar durumu ve DSİ görüşü kesinleştirir.
Dere Kenarındaki Arsada Neye Bakılır?
Kısa cevap şu: üç şeye. Birincisi tapu sınırının dere yatağıyla ilişkisi; çünkü kadastroda kendiliğinden oluşmuş dere yatağı tescil dışı bırakılıyor ve genişliğini DSİ’nin görüşü belirliyor. İkincisi imar planı; planların DSİ’nin tedbir ve tavsiyelerine uyması gerekiyor. [1]
Üçüncüsü yerin geçmişi. Dere yatak değiştirebiliyor; mahkemeler de bir yerin dere yatağı mı tarla mı olduğunu eski hava fotoğraflarıyla ve jeoloji incelemesiyle okuyor. [2]
Dere Yatağı Tapuya Yazılır mı?
2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi’ne göre kadastro çalışmalarında derenin tabii akışına imkân veren ve kendiliğinden oluşmuş dere yatağı kesiti tescil dışı bırakılıyor ve derenin akışına tahsis ediliyor. Yatağın genişliği DSİ’nin bilgisi ve görüşüyle belirleniyor; kadastrosu bitmiş yerlerde tek tek yapılan tescil başvurularında da aynı usul uygulanıyor. [1]
Kuralın dayanağı kanunda da var. Medeni Kanun, yararı kamuya ait suların hiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamayacağını ve kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazların tapu kütüğüne kaydedilmeyeceğini söylüyor; Kadastro Kanunu da göl ve nehir gibi genel suları tescil ve sınırlandırma dışında tutuyor. Üç metnin dere kenarındaki yere etkisi yan yana şöyle: [1] [5] [6]
Dere Yatağı
KayıtKadastroda tescil dışı bırakılır, derenin akışına ayrılır.
GenişlikKadastro değil, DSİ’nin görüşü belirler.
Kamuya Ait Sular
KayıtTapu kütüğüne kaydedilmez; genel sular sınırlandırma dışıdır.
MülkiyetHiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamaz.
Tapulu Taşınmaz
KayıtKayda tabi niteliği sürdükçe sicilde kalır.
DönüşürseKayda tabi olmayan taşınmaza dönüşürse sicilden çıkarılır.
Yani dere yatağı kimsenin tapusunda yazmıyor. Dere kenarındaki bir yer ekilse, çevrilse bile tescil dışıysa tapulu bir tarla değil. Ödemiş’te çayın yatak değiştirmesiyle tarlaya dönen bir yer için 2005’te açılan tescil davası, 2026’da hâlâ bu sorunun cevabını arıyor. [1] [2] [5]

Dere Yatağı Haritada Nerede?
Taşkın alanının ve tapu sınırının haritada okunuşuna bir bakış.
Video Hazırlanıyor · Abonelere ÖzelEsri · Nisan 2025
Dere Kenarına Yapı Yapılabilir mi?
Genelge dere yataklarında yapılacak her yapının ilgili kurumlarca onaylanmış bir projeye dayanmasını istiyor. Dere üzerinden ya da sınırından geçecek yol, enerji hattı, boru hattı gibi yapılar için DSİ bölge müdürlüğünden görüş alınması zorunlu; DSİ 30 gün içinde cevap vermezse görüş uygun sayılıyor. [1]
Su akış kesitini daraltan yapılara izin ve ruhsat verilmiyor; denetimde tespit edilenler belediye ya da özel idarece kaldırılıyor. Dere yataklarına hafriyat ve atık dökülmesi de yasak, çünkü genelgenin kendi ifadesiyle bu yatak kapasitesini azaltıp taşkın riskini artırıyor. Dere kenarındaki bir arsada imar planı yapı izni gösterse bile, DSİ’nin plana işlediği tedbirleri ayrıca okumak gerekiyor. [1]
Genelgenin yanında 1943 tarihli Taşkın Kanunu da yürürlükte. Kanun, akarsuların taşmasıyla su altında kalan ya da su baskınına uğrayabilecek sahaların sınırlarının Cumhurbaşkanı kararıyla tespit ve ilan edileceğini söylüyor. Tablo genelgenin dere yatağı kurallarını kanunun ilan edilmiş taşkın sahası kurallarıyla yan yana koyuyor: [7]
Dere Yatağı ve Taşkın Sahasında Kurallar
Genelge 2006/27 · 4373 Sayılı Kanun Madde 1–3Genelge sütunu Resmî Gazete’de 9 Eylül 2006’da yayımlanan Başbakanlık Genelgesinin, kanun sütunu Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu’nun 1–3. maddelerinin özetidir. Kanun metnindeki Su İşleri Müdürü ifadesi aynen aktarıldı. Kanundaki yıkım, izinsiz yapının suyun akmasını ya da su seviyesini etkilemesi hâlinde söz konusudur.Kaynak · [1] [7]| Kural | Genelge 2006/27 | Taşkın Kanunu |
|---|---|---|
| Saha | Dere Yatağı | İlan Edilmiş Taşkın Sahası |
| Belirleyen | DSİ Görüşü | Cumhurbaşkanı Kararı |
| İmar Planı | DSİ’ye Uyar | — |
| Yapı | Onaylı Projeyle | Su İşleri Raporuyla |
| Akışı Daraltan Yapı | Kaldırılır | Sahibinin Masrafıyla Yıkılır |
| Kadastro | Tescil Dışı | — |
Genelge ile kanun aynı yere varıyor: taşkın sahasında yapı, su idaresinin olumlu görüşü olmadan yapılamıyor ve izinsiz yapı masrafı sahibinden alınarak kaldırılıyor. Bu yüzden bir parselin ilan edilmiş bir taşkın sahasında kalıp kalmadığı, belediyeden ve DSİ’den ayrıca sorulmalı. [1] [7]
Bu kuralların mahkemedeki karşılığını vakamızda okuduk. Ödemiş’te kadastroda çay yatağı diye tescil dışı bırakılan 24.494,82 metrekarelik yer, çay yeniden yatak değiştirince tarlaya döndü. Mahkeme yeri üç kez mirasçılar adına tescil etti, Yargıtay üç kez bozdu; son kararda DSİ’ye göre alanın taşkın sahasında olduğu da yazıyor. [2] [4]
Kısacası dere kenarında tapu ile taşkın aynı sorunun iki yüzü: yer dere yatağıysa tapuya yazılmıyor, taşkın sahasındaysa yapı kuralları ağırlaşıyor. İkisinin de cevabı yerin geçmişinde; o geçmişi okumak için açık kayıtlara bakalım.
Taşkın Riski Nereden Öğrenilir?
TÜCBS Coğrafi Açık Veri Platformu’nun katman listesinde afet olay bilgileri arasında sel ve taşkın kayıtları, ayrıca tarihi taşkınlar katmanı bulunuyor. Bu katmanlar bir yerin daha önce su basıp basmadığına dair ilk ipucunu verebilir; ama haritadaki bir işaret ya da işaretin yokluğu hukuki belge değil. [3]
Mahkemeler bir yerin geçmişine çok geriden bakıyor. Ödemiş davasında Yargıtay, dava tarihinden 15, 20 ve 25 yıl önceki hava fotoğraflarının incelenmesini istedi; 2005’te açılan davada bu, 1980’e kadar geri gitmek demek ve bu yıl bizim hesabımızdır. [2] [4]


Kare Kastamonu’nun Bozkurt ilçesinden, Ezine Çayı boyunca alındı. Eylül 2015’te ilçe merkezi dere boyunca uzanıyor; Nisan 2025’te aynı dere boyunda genişletilmiş bir yatak ve yeniden yapılmış yapılar görülüyor. Aradaki farkın nedeni kayıtlı: Kastamonu Valiliği’ne göre Ezine Çayı 11 Ağustos 2021’de taştı; selde 65 kişi hayatını kaybetti, 7 kişi kayboldu. [8] [9]
Valiliğin 12 Ağustos 2024 tarihli açıklamasına göre DSİ selden sonra çay yatağını 30 metreden 72 metreye genişletti ve çayın 6 kilometrelik bölümüne 3,5 metre yüksekliğinde beton duvar yaptı. Kareden okunabilen üç not şunlar: [8]
Selden Önce
Eylül 2015’te ilçe merkezinin yapıları dere boyunca sıralanıyor.
Selden Sonra
2025’te aynı dere boyunda genişletilmiş yatak ve yeniden yapılmış yapılar var.
Tapu ve Taşkın Sahası
Kare kadastrodaki dere sınırını, taşkın sahasını ve imar durumunu göstermez.
Kare bir derenin yatağının birkaç yılda nasıl değişebildiğini gösteriyor; değişen yatağın tapuya ve plana nasıl işlendiğini göstermiyor. Dere kenarındaki bir yerin hikâyesi tapunun gösterdiğinden çok daha eskiye uzanabiliyor; bir yerin bugün kuru olması, yirmi yıl önce de kuru olduğunu söylemiyor.
Bağlayıcı olan, belediyenin verdiği imar durumu ve plana işlenmiş DSİ görüşü. Açık katmanlar ve eski hava fotoğrafları ise yerin geçmişini okumanın yolu; alıcı için ilk adım TÜCBS’deki taşkın katmanlarına bakmak, ikincisi bu geçmişi imar durumuyla karşılaştırmak. [1] [3]

Dere Kenarında Tapu Sınırı
Taşkın riski ve yapı yasağı üzerine.
Dere Kenarında Arsa Almadan Önce Üç Kontrol
Yazının bölümleri aynı sonuca varıyor: dere yatağı tapuya yazılmıyor, genişliğini DSİ belirliyor, dere kenarındaki yapı DSİ görüşüne ve onaylı projeye bağlı; yerin geçmişi ise eski fotoğraflarla okunuyor. [1] [2]
Dere kenarında arsa alacak okurun soracağı üç soru şunlar:
- Tapu Sınırı Nerede?Dere Yatağına Olan Sınır
- İmar Planı Ne Diyor?DSİ Görüşü ve Taşkın Tedbiri
- Geçmişte Su Bastı mı?Hava Fotoğrafı ve Taşkın Kaydı
İlk soru satın aldığınız yerin gerçekten tapulu olup olmadığını gösteriyor. İkinci soru yapı yapıp yapamayacağınızı, üçüncüsü yerin risk geçmişini söylüyor. [1] [3]
Bir not daha: dere yatak değiştirebiliyor. Bugün kuru görünen bir bölümün dün yatak olduğu, mahkemede yıllarca süren bir ispat konusu olabiliyor. [2]
Dere yatağı tapuya yazılmaz; dere kenarında tapunun sınırı, derenin geçmişiyle birlikte okunur.
Baştaki soruya maddelerle verilebilecek cevap şu: dere kenarındaki arsada önce tapu sınırının dere yatağına göre nerede olduğuna, sonra imar planındaki DSİ tedbirlerine, en son yerin taşkın geçmişine bakılmalı. Bu yazı Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki metinlerle yazıldı. [1] [2] [3]
Aklınızda Kalabilecekler
Dere yatağı, yapı izni ve taşkın kaydı en çok sorulan konular. Aşağıdaki kısa cevaplar bunları ayırıyor.
Dere Yatağı Kimin Mülküdür?
Dere Yatağının Genişliğini Kim Belirler?
Yatak genişliği DSİ’nin bilgisi ve görüşü doğrultusunda belirlenir. [1]
Dere Kenarına Ev Yapılabilir mi?
İmar planlarının DSİ tedbirlerine uyması gerekir; akışı daraltan yapıya izin verilmez. [1]
Dereden Çıkan Tarla Tapuya Yazılabilir mi?
Yargıtay yerin öncesini hava fotoğrafı, jeoloji ve ziraat incelemesiyle araştırtıyor; Ödemiş’teki dava 21 yıldır sürüyor. [2]
Taşkın Geçmişine Nereden Bakılır?
Açık veri portalında sel ve tarihi taşkın katmanları var; bağlayıcı olan imar durumudur. [3]
Dereye Hafriyat Dökülebilir mi?
Dere yataklarına atık dökülmesi mahalli idareler ve mülki amirlerce önlenir. [1]
Bu Okuma Neye Dayanıyor?
Kaynaklar resmî genelge, mahkeme kararı ve açık veri portalıdır; hiçbiri belirli bir parselin taşkın riskini tek başına göstermez.
Dere Yatakları ve Taşkınlar Genelgesi
Resmî Gazete · Başbakanlık Genelgesi 2006/27 · 9 Eylül 2006, Sayı 26284Madde 1: imar planlarında DSİ’nin tedbir ve tavsiyelerine titizlikle uyulur. Madde 2: dere üzerleri DSİ izniyle zaruri haller dışında kapatılmaz; dere yatağındaki her yapı onaylı projeye dayanır. Madde 3: dere yatağı üzerinden ya da sınırından geçecek yapılar için DSİ bölge müdürlüğü görüşü; 30 günde cevap yoksa uygun sayılır. Madde 4: su akış kesitini daraltan yapılara izin ve ruhsat verilmez, tespit edilenler kaldırılır. Madde 10: dere yataklarına atık dökülmesi önlenir. Madde 14: kadastroda kendiliğinden oluşmuş dere yatağı kesiti tescil dışı bırakılır; genişlik DSİ görüşüyle; kadastrosu bitmiş yerlerde münferit tescil başvurularında da aynı usul. 13 Kasım 2026’da Resmî Gazete arşivinden okundu.
Metne DönÇay Yatağından Çıkan Tarla Davası
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi · 2026/112 E., 2026/336 K. · 20.01.2026Ödemiş’te kadastroda çay yatağı olarak tescil dışı bırakılan 24.494,82 m² yer için 2005’te açılan tescil davası; DSİ’ye göre alan taşkın sahasında; Yargıtay 15-20-25 yıl öncesine ait stereoskopik hava fotoğrafları, jeoloji ve ziraat bilirkişisi, DSİ taşkın setleri haritası istedi; bozma. 13 Kasım 2026’da okundu.
Metne DönAçık Taşkın Katmanları
Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi · Coğrafi Açık Veri PlatformuKatman listesinde Afet Olay Bilgileri altında Sel/Taşkın ve ayrıca Tarihi Taşkınlar katmanı bulunuyor; haritadaki işaret hukuki belge değildir. 13 Kasım 2026’da okundu.
TÜCBS Coğrafi Açık Veri Platformu
Metne DönÇay Yatak Değiştirdi, Tarla Geri Geldi: 21 Yıllık Tescil Davası
Vaka · Kasım 2026İzmir Ödemiş’te kadastroda çay yatağı diye tescil dışı bırakılan 24.494,82 metrekarelik yer için 12 Temmuz 2005’te tescil davası açıldı; mahkeme yeri üç kez mirasçılar adına tescil etti, Yargıtay 20 Ocak 2026’da kararı üçüncü kez bozdu. Vaka sayfası 14 Kasım 2026’da okundu.
Metne DönKamuya Ait Sular ve Tapu
Mevzuat Bilgi Sistemi · 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu, Madde 715 ve 999Madde 715: sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; aksi ispatlanmadıkça yararı kamuya ait sular hiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamaz. Madde 999: özel mülkiyete tabi olmayan ve kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazlar kütüğe kaydolunmaz; tapuya kayıtlı taşınmaz kayda tabi olmayan bir taşınmaza dönüşürse sicilden çıkarılır. 14 Kasım 2026’da okundu.
Metne DönGenel Sular Kadastroda
Mevzuat Bilgi Sistemi · 3402 Sayılı Kadastro Kanunu, Madde 16/CDevletin hüküm ve tasarrufu altındaki kayalar, tepeler, dağlar gibi tarıma elverişli olmayan sahipsiz yerler ile deniz, göl, nehir gibi genel sular tescil ve sınırlandırmaya tabi değildir; istisnalar saklıdır. 14 Kasım 2026’da okundu.
Metne DönTaşkın Sahasında Yapı Yasağı
Mevzuat Bilgi Sistemi · 4373 Sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu, Madde 1–3Madde 1: akarsuların taşmasıyla su altında kalan ya da su baskınına uğrayabilecek sahaların sınırları Cumhurbaşkanı kararıyla tespit ve ilan edilir. Madde 3: bu sınırlar içinde tesisat, inşaat ya da tadilat yapmak, fidan ya da ağaç dikmek yasaktır; izin, Su İşleri Müdürünün fenni mahzur olmadığına dair raporuna bağlıdır; izinsiz yapılan ve suyun akmasını etkileyen yapı valinin kararıyla yıktırılır ve masraf sahibinden alınır. 14 Kasım 2026’da okundu.
Metne DönBozkurt Seli ve Ezine Çayı
Kastamonu Valiliği · Bozkurt 3 Yılda Yeniden İnşa Edildi · 12 Ağustos 2024Valinin açıklaması: Ezine Çayı 11 Ağustos 2021’de taştı; selde 65 kişi hayatını kaybetti, 7 kişi kayboldu. DSİ çay yatağını 30 metreden 72 metreye genişletti ve çayın 6 kilometrelik bölümüne 3,5 metre yüksekliğinde beton duvar yaptı. Kurum açıklamasıdır; bağımsız ölçüm değildir. 14 Kasım 2026’da okundu.
Metne DönUydu Görüntüleri
Esri World Imagery Wayback · Eylül 2015 ve Nisan 2025Karşılaştırma kareleri Esri World Imagery Wayback arşivinin iki ayrı sürümündeki görüntülerden; görüntü tarihleri arşivin kaynak kaydından (DigitalGlobe, Eylül 2015; Vantor, Nisan 2025) okundu. Kareler 14 Kasım 2026’da çizildi; üzerinde çizgi, işaret, alan ya da oran ölçümü yoktur.
Metne Dön
Bu Yazıyı Tartışanlar
Bu bölümde okurların yazı hakkındaki soruları, sahadan notları ve kendi bölgelerinden gözlemleri yer alıyor. Yazarın yanıtları ayrıca işaretlenir; en faydalı bulunan yorumlar öne çıkar. Yorumlar onaydan sonra yayınlanır. Yorumları herkes okuyabilir, yorum yazmak ve oy vermek için ücretsiz üyelik yeterli.





